การให้อาหารสายยาง แก่ผู้ป่วยที่เป็นอัมพฤกษ์ อัมพาตการให้อาหารทางสายยางสำหรับผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต (Stroke/Paralysis) มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะผู้ป่วยกลุ่มนี้มักมีปัญหาเรื่อง การกลืนลำบาก (Dysphagia) หรือกล้ามเนื้อที่ใช้ในการกลืนทำงานไม่สัมพันธ์กัน ซึ่งเสี่ยงต่อการสำลักลงปอดได้ง่ายกว่าปกติครับ
หลักการปฏิบัติที่เน้นความปลอดภัยและสุขอนามัยมีดังนี้:
1. การจัดท่าทาง (หัวใจสำคัญเพื่อป้องกันปอดอักเสบ)
เนื่องจากผู้ป่วยอัมพฤกษ์อาจมีการทรงตัวหรือการควบคุมกล้ามเนื้อคอที่ไม่ดี:
ท่าที่ปลอดภัยที่สุด: คือการจัดให้นอน ศีรษะสูง 45-60 องศา หรือจัดให้นั่งพิงพนักเก้าอี้ที่มั่นคง
การประคอง: หากผู้ป่วยมีอาการอ่อนแรงครึ่งซีก ควรใช้หมอนหนุนประคองข้างที่อ่อนแรงเพื่อไม่ให้ตัวเอียงขณะให้อาหาร
หลังให้อาหาร: ต้องคงท่าศีรษะสูงไว้อย่างน้อย 1 ชั่วโมง เพื่อป้องกันอาหารไหลย้อนกลับ
2. การตรวจสอบก่อนให้อาหาร
เช็กตำแหน่งสาย: ผู้ป่วยอัมพาตบางรายอาจไม่สามารถบอกความรู้สึกได้หากสายเลื่อน ผู้ดูแลต้องดูขีดเครื่องหมายบนสายยางทุกครั้ง
เช็กการย่อย: ดูดเช็กปริมาณอาหารค้าง (Residual) หากมีค้างเกิน 100-150 มล. แสดงว่าระบบย่อยทำงานช้า ควรเลื่อนมื้ออาหารออกไปก่อน
ความสะอาดปากและคอ: ตรวจดูว่าไม่มีเสมหะค้างในลำคอมากเกินไปก่อนเริ่มให้อาหาร เพราะอาจทำให้ผู้ป่วยไอและสำลักได้ง่าย
3. การเลือกอาหารที่เหมาะสม
โปรตีนและใยอาหาร: ผู้ป่วยอัมพาตที่ขยับตัวน้อยมักมีปัญหา "ท้องผูก" และ "แผลกดทับ"
ควรเลือกอาหารที่มี ใยอาหาร (Fiber) เพื่อช่วยการขับถ่าย
เน้น โปรตีนสูง เพื่อป้องกันและช่วยสมานแผลกดทับ
ความหนืด: อาหารควรมีความหนืดพอดี ไม่เหลวเป็นน้ำจนไหลเร็วเกินไป และไม่ข้นจนฉีดไม่เข้า
4. การดูแลช่องปาก (Oral Care)
แม้ผู้ป่วยจะไม่ได้ทานอาหารทางปาก แต่แบคทีเรียในช่องปากสามารถสะสมและหลุดลงไปในปอดพร้อมน้ำลายได้:
ควรทำความสะอาดช่องปากและฟันด้วยแปรงขนอ่อนหรือผ้าชุบน้ำสะอาดอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง
หมั่นสังเกตว่ามีเศษอาหารหรือน้ำลายค้างในกระพุ้งแก้มข้างที่อ่อนแรงหรือไม่
ข้อควรระวังพิเศษสำหรับผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต
การสำลักเงียบ (Silent Aspiration): ผู้ป่วยบางรายอาจสำลักโดยไม่มีอาการไอให้เห็น ให้สังเกตจาก การมีไข้ต่ำๆ หายใจเร็วขึ้น หรือออกซิเจนปลายนิ้วลดลง หลังมื้ออาหาร
การป้องกันสายหลุด: หากผู้ป่วยมีอาการสับสนหรือชอบดึงสาย ควรหาถุงมือผ้าใส่ให้ผู้ป่วย หรือปรึกษาแพทย์เรื่องการเปลี่ยนเป็นสายให้อาหารทางหน้าท้องหากต้องให้อาหารระยะยาว
